Self-Awareness การตระหนักรู้ในตนเอง

🟤ความหมายของ Self-Awareness

องค์กร Inner Development Goals (IDGs) ได้ให้ความหมายของ การตระหนักรู้ในตนเอง เอาไว้ว่า "ความสามารถในการสะท้อนและสัมผัสถึงความคิด อารมณ์ ความปรารถนา และการกระทำ เพื่อคงภาพลักษณ์ที่แท้จริงของตนเองและกำหนดตนเอง"

Ability to be in reflective contact with thoughts, emotions, desires, and actions; to maintain a realistic self-image and to regulate oneself.

🔔เรามี Self-Awareness ไหม

คนส่วนใหญ่กว่า 95% เชื่อว่าตัวเองมี Self-Awareness (ความตระหนักรู้ในตนเอง) มีเพียง 10-15% เท่านั้นที่มี Self-Awareness อยู่ในระดับที่ใช้งานได้จริง

• ✅️ เรารู้สึกตัวอยู่ไหม
• ✅️ เรากำลังรู้สึกอย่างไร
• ✅️ จุดแข็งและจุดอ่อน เราคืออะไร
• ✅️ คุณค่าของเรา คือ อะไร
• ✅️ เป้าหมายของเรา คือ อะไร
• ✅️ เรามีวิธีฟื้นคืนพลัง ได้อย่างไร
• ✅️ บทบาทหน้าที่ในตอนนี้คือ อะไร
• ✅️ ความสัมพันธ์ของเรา เป็นอย่างไร

ผมได้ลองถามตัวเองด้วยคำถามเหล่านี้ หลังจากนั้น ผมก็ยอมรับว่า ผมอยู่ในกลุ่มคนส่วนใหญ่ 85-90% ที่ยังจำเป็นต้องเรียนรู้และพัฒนา Self-Awareness 

🔵 Self-Awareness แบ่งออกเป็น 2 ด้าน

(1) Internal Self-Awareness คือ การเข้าใจว่าเราคือใคร คุณค่าของเราคืออะไร

(2) External Self-Awareness คือ การเข้าใจว่าคนอื่นมองเราอย่างไร เพื่อให้เข้าใจตนเอง 

Self-Awareness 2 ด้านนี้ ไม่ได้มาคู่กันเสมอไป คนที่เข้าใจตัวเองดีมาก (Internal) อาจจะ "ตาบอด" ต่อผลกระทบที่ตัวเองมีต่อคนอื่น (External) ก็ได้

🔵 การพัฒนา Self-Awareness 

การพัฒนา External Self-Awareness เราต้องหาคนที่กล้าพูดความจริงกับเรา (Loving Critics) เพื่อขอ Feedback ว่าสิ่งที่เขาเห็น ตรงกับสิ่งที่เราคิดว่าเราเป็นหรือไม่ 

ส่วนการพัฒนา Internal Self-Awareness นั้น อาจมีหลากหลายมิติที่เราสามารถสังเกตตนเอง เช่น อารมณ์ จุดแข็ง จุดอ่อน คุณค่า เป้าหมาย พลังกาย พลังใจ บทบาทหน้าที่ และความสัมพันธ์ แต่สิ่งหนึ่งที่จะเกิดขึ้นก่อนก็คือ การกลับมาดำรงอยู่ในปัจจุบัน (Presence)

เราอาจต้องการสำรวจตัวเอง เพื่อให้เกิดความแน่ใจขึ้นภายในใจ และตอบคำถามกับตัวเองได้ว่า “ฉัน คือ ใคร” โดยในระหว่างทางของการค้นหาตัวเอง อาจเกิดความรู้สึกพอใจขึ้นมาบางช่วงเวลา พอจะตอบได้แล้วว่า “ฉัน คือ ใคร” แต่พอเมื่อเวลาผ่านไปสักพักหนึ่งกลับรู้สึกไม่แน่ใจหรือเคว้งคว้างยิ่งกว่าเดิม

ความจริงก็คือธรรมชาติแปรเปลี่ยนอยู่เสมอ บางคำตอบที่ดูเหมือนจะแน่นอน จึงเป็นจริงแค่เพียงชั่วคราว เมื่อเหตุปัจจัยเปลี่ยน ความหมายของชีวิตที่เคยเข้าใจก็อาจเปลี่ยนไป บางช่วงเวลา เราทำงานหนึ่งได้อย่างมีความสุข ประสบความสำเร็จ ชีวิตดูเหมือนมีความลงตัวเป็นอย่างดี แต่พอสำรวจกลับเข้ามาในใจก็พบว่า มันยังไม่ใช่คำตอบของชีวิต นี่ไม่ใช่ว่าเราผิดพลาดอะไร แต่นี่คือธรรมชาติของการแปรเปลี่ยน

เมื่อโลกแปรเปลี่ยนอยู่เสมอ จึงขอนำเสนอแผนที่ของชีวิตแบบหนึ่ง ที่นำไปสำรวจชีวิตได้อย่างง่าย ๆ เพราะมีเพียง 2 ทาง และทั้งสองทางนี้ก็เป็นทางที่ถูกทั้งคู่ วิธีใช้ก็คือ ถ้าเราเดินอยู่บนเส้นทางหนึ่งมากเกินไป ก็ให้ลองมาเดินอีกทางหนึ่งดูบ้างแค่นั้นเอง ทางทั้ง 2 ทางที่จะนำเสนอ มีดังนี้ครับ

ทางที่หนึ่ง) สร้างความกลมเกลียวภายใน

ได้แก่ การยอมรับในตนเอง การรับฟังเสียงร่างกาย ผ่อนคลายความเคร่งตึง สังเกตพฤติกรรมของตนเองด้วยใจที่เป็นกลาง เหมือนมองตัวเองจากบนฟ้าลงมา อาจใช้การจดบันทึกหรือเล่าเรื่องตัวเองให้ตัวเองฟัง ไม่ใช่การเขียนเพื่อลุ้นยอดกดไลค์ ลดการวิเคราะห์สายตาท่าทีหรือความคิดเห็นจากผู้อื่น อาจให้เวลาตัวเองได้ทำในสิ่งที่ตัวเองชอบที่ช่วยเสริมพลังใจ การฝึกรับรู้ถึงลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ทั้งเวลาหยุดนิ่งและเคลื่อนไหวร่างกาย ช่วยเกื้อหนุนให้เกิดความกลมเกลียวภายในตัวเราได้อย่างดีเลยครับ

หากเพื่อน ๆ สนใจค้นหาตัวเองในเบื้องต้น อยากชวนให้เพื่อน ๆ หาที่สงบ ๆ อยู่กับตัวเอง จากนั้นเขียนประโยค โดยขึ้นต้นว่า “ฉัน คือ …..” เขียนจบประโยคแล้ว ก็ให้ขึ้นประโยคใหม่ ทุกประโยคให้ขึ้นต้นด้วยคำว่า “ฉัน คือ …..” เขียนให้ได้มากที่สุด จากนั้นอ่านทบทวน เมื่อประมวลภาพรวมของคำตอบแล้ว ให้ตอบอีก 1 คำถามว่า “ทำไมเราจึงเขียนแบบนั้น”

ทางที่สอง) เปิดรับความเป็นไปภายนอก

ได้แก่ เปิดใจรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัว รับฟังความต้องการของผู้อื่น ร่วมกันออกแบบวิถีชีวิตที่จะดำรงอยู่ร่วมกันให้เกิดประโยชน์สุข หากทำงานเดิมมานาน ทุกอย่างง่าย จนรู้สึกเบื่อ ๆ เซ็ง ๆ ควรปรึกษาคนที่เกี่ยวข้อง เพื่อริเริ่มทำสิ่งใหม่ ๆ ให้กับองค์กร หากเราทำงานอิสระหรืออยู่ในช่วงว่างงาน ไอเดียที่น่าสนใจ คือ การปรับเปลี่ยนเวลาตื่นและเวลานอน เพื่อเพิ่มความท้าทายให้กับชีวิต และเพิ่มโอกาสในการค้นพบมุมมองใหม่ ๆ จากวัฏจักรชีวิตใหม่ ๆ

ในระหว่างการเปิดรับสิ่งใหม่ ๆ เราอาจต้องเผชิญความไม่มั่นคงในใจ แต่สภาวะเช่นนี้ จะนำเราไปสู่ความสมดุลครั้งใหม่ เป็นความสมดุลที่ไหลลื่นตามความจริงที่แปรเปลี่ยนอยู่เสมอ “การเปิดรับความเป็นไปจากภายนอก” จะช่วยให้ขอบเขต “ความกลมเกลียวภายใน” ขยายกว้างออก กิจกรรมที่เคยเป็นความไม่คุ้นเคย จะกลายเป็นศักยภาพใหม่ ๆ ของชีวิต

“สร้างความกลมเกลียวภายใน เปิดรับความเป็นไปภายนอก” นอกจากจะใช้เป็นแผนที่ชีวิตในระดับบุคคล ยังสามารถปรับใช้เป็นแผนที่ชีวิตในระดับกลุ่มคน และระดับองค์กรอีกด้วย วิธีใช้ก็เช่นเดียวกันครับ นั่นก็คือ ถ้าเรากำลังเดินอยู่บนทางหนึ่งมากเกินไป ก็ให้ลองเดินอีกทางหนึ่งดูบ้าง ถ้าเราสร้างความกลมเกลียวภายในอย่างดี ดูเหมือนรู้จักตัวเองดีแล้ว แต่พอเกิดการเปลี่ยนแปลง ก็เริ่มไม่แน่ใจว่ารู้จักตัวเองดีแล้วจริง ๆ หรือไม่ ก็ให้ลองเปิดรับความเป็นไปภายนอกดูบ้าง และในทางตรงกันข้าม ถ้าเราเปิดรับความเป็นไปภายนอก สัมผัสถึงความไม่แน่นอนมากมาย จนเริ่มรู้สึกหวั่นไหวในใจ รับกับสภาพความทุกข์ของสังคมจนแทบจะไม่ไหว ก็ให้ลองกลับมาสร้างความกลมเกลียวภายในใจดูก่อนนั่นเอง จนกว่าที่ในที่สุด ภายในและภายนอกจะเป็นหนึ่งเดียวกัน ไม่ได้แยกขาดจากกัน

“สร้างความกลมเกลียวภายใน 
เปิดรับความเป็นไปภายนอก
สู่ความเป็นดั่งกันและกัน”

——— รัน ธีรัญญ์

ธีรัญญ์ ไพโรจน์อังสุธร, Ph.D.

• 🟣Certificate in IDG Ambassador by Inner Development Goals (IDG Foundation)
• 🟣Certificate in Mindfulness Master at International Buddhist Studies College of MCU

สนใจจัดฝึกอบรมภายในองค์กร กรุณาติดต่อ LineOA: @delighten (24/7)

References:

• Eurich, T. (2018). "What Self-Awareness Really Is (and How to Cultivate It)". Harvard Business Review.
• ​Eurich, T. (2017). Insight: Why We're Not as Self-Aware as We Think, and How Seeing Ourselves Clearly Helps Us Succeed at Work and in Life.