บันทึกการเรียนรู้ การบ่มเพาะอำนาจร่วม

บันทึก เรื่อง อำนาจ (Power)

และ คำถามเพื่อการใคร่ครวญ

=================

อำนาจเหนือ (Power Over) คือ การที่คนหรือกลุ่มคน ใช้แหล่งอำนาจ เช่น ตำแหน่ง เงิน พรรคพวก ความรู้ การศึกษา ฯลฯ ที่ตัวเองมี ในการตัดสินใจแทนคนอื่น หรือบีบบังคับให้คนอื่นตัดสินใจตามที่ตนต้องการ รวมถึงการตัดสินคุณค่าความหมาย ประสบการณ์ของคนอื่น ตีตรา เลือกปฏิบัติ ลดทอนคุณค่าที่เขาเป็น

อำนาจร่วม (Power With) คือ การที่คนหรือกลุ่มคนใช้แหล่งอำนาจ เช่น ตำแหน่ง เงิน พรรคพวก ความรู้ การศึกษา ฯลฯ ที่ตัวเองมี เพื่อทำให้เกิดการตัดสินใจร่วม หรือตัดสินคุณค่าประสบการณ์ความหมายของแต่ละคนด้วยตนเอง (ร่วมตั้งเป้าหมาย ร่วมคิด ร่วมตัดสินใจ ร่วมทำ ร่วมรับผิดชอบ)

🔔คำถาม 1

ให้สังเกตว่า ณ ช่วงขณะที่ เราอาสาเป็นผู้นำ เรารู้สึกถึงอำนาจเหนือ หรืออำนาจร่วม / อะไรที่จะป้องกันเราจากการใช้อำนาจเหนือ เราสังเกตได้อย่างไร

=================

งาน ประกอบด้วย (1) เงื่อนไข (2) กฎ และ (3) ข้อตกลงร่วม / ถ้าเงื่อนไข คือ กรอบโดยธรรมชาติที่ต้องยอมรับความเป็นไป ดังนั้น สิ่งที่เราพอจะจัดการได้ ก็คือ กฎและข้อตกลงร่วม

🔔คำถาม 2

ในบริบทในงานของเรา สัดส่วนระหว่างกฎและข้อตกลงร่วมควรเป็นอย่างไร

🔔คำถาม 3

จะทำอย่างไรได้บ้างเพื่อให้กฎ กลายมาเป็นข้อตกลงร่วมได้มากขึ้น

=================

อำนาจภายใน (Power Within) คือ อำนาจที่อยู่ข้างในตัวเรา มนุษย์ทุกคนมีอำนาจภายใน คือ ความสามารถในการจัดหา และเข้าถึงพลังของมนุษย์จากภายในตนเอง เพื่อทำงานของตนเอง เป็นการแสดงออกถึงทางเลือกส่วนบุคคล ความรับผิดชอบ และวัตถุประสงค์ส่วนบุคคล มุ่งจัดการภายในตนเอง แต่ส่งผลถึงคนอื่น เช่น ความมั่นใจ เชื่อมั่นในตนเอง เห็นคุณค่า ภูมิใจในตนเอง ยอมรับตัวเอง ไม่เรียกร้องการยอมรับจากคนอื่นหรือสังคมมากนัก

🔔คำถาม 4

อะไร คือ สิ่งที่รู้สึกขอบคุณได้ในปัจจุบัน

=================

อำนาจกระทำการ (Power to) คือ อำนาจที่ส่งผลต่อผลลัพธ์ เป็นอำนาจในการทำสิ่งต่าง ๆ ให้สำเร็จเสร็จสิ้น ได้ผลลัพธ์ เป็นศักยภาพในการกำหนดชีวิตตนเอง เป็นความสามารถในการทำบางสิ่งบางอย่างให้สำเร็จโดยไม่ต้องไปบีบบังคับกดขี่ หรือตัดสินใจแทนคนอื่น เช่น การมีเจตจำนง เชื่อว่าตนทำได้ มีความกล้าหาญ มีทักษะ ความสามารถในการเชื่อมแหล่งอำนาจอื่น เปลี่ยนจากภาวะปัจจุบัน ไปสู่ภาวะใหม่ เช่น พนักงานที่กล้าเสนอไอเดียใหม่ แม้ระบบองค์กรยังไม่เปิดกว้าง

🔔คำถาม 5

อะไร คือ สิ่งที่ควรต้องเปลี่ยนแปลงจากจุดที่เป็น

=================

อำนาจฉวยใช้ (Exploitation Power) คือ อำนาจที่ฝ่ายหนึ่งใช้เอาเปรียบผู้อื่น โดยฝ่ายที่ถูกเอาเปรียบนั้นอาจไม่มีทางเลือกอื่น หรือถูกจำกัดให้ยินยอม หรือเป็นส่วนร่วมในเงื่อนไขที่ไม่เป็นธรรม เช่น

- ครูหรืออาจารย์ใช้สถานะทางอำนาจบังคับให้นักศึกษาช่วยงานส่วนตัว เช่น งานบ้าน หรืองานวิจัย โดยไม่ได้รับค่าตอบแทน 

- บริษัทจ้างแรงงานชั่วคราวด้วยค่าจ้างต่ำกว่ามาตรฐาน โดยให้ทำงานเท่ากับพนักงานประจำ แต่ไม่มีสวัสดิการหรือสิทธิ์ลาป่วย 

🔔คำถาม 6

อะไร คือ ความคุ้นชินในสังคม ที่กำลังทำให้คนบางคนได้ประโยชน์ ในขณะเดียวกันนั้น มีคนกำลังเสียผลประโยชน์อยู่โดยไม่รู้ตัว หรือจำใจยอม

=================

เมื่อมนุษย์ถูกกดทับ ถูกเอาเปรียบ อาจเกิดปมในใจ เกิดความแค้น อยากเอาคืนด้วยอำนาจเหนือ (Power over) หรืออาจนำไปสู่ความเข้าใจ เกิดการแปรเปลี่ยนภายใน (Power within) และอาศัยแหล่งอำนาจที่มี ในการสร้างอำนาจร่วม (Power with)

🔔คำถาม 7

แหล่งอำนาจใดของเรา ที่ในอดีตเคยมีน้อย แล้วปัจจุบันมีมากขึ้นแล้ว (เช่น ตำแหน่ง เงิน พรรคพวก ความรู้ การศึกษา ฯลฯ) / เราใช้แหล่งอำนาจนั้น ในแบบเป็นอำนาจเหนือ หรือแบบอำนาจร่วมมากกว่ากัน / เราต้องการเปลี่ยนแปลงการใช้อำนาจหรือไม่ อย่างไร

--- รัน ธีรัญญ์

แรงบันดาลใจจาก Workshop 

การบ่มเพาะอำนาจร่วม

ขอบคุณกระบวนกร อ.อ้วน และ อ.แป้ง

11-12 ต.ค. 68